Gloria victis jako cykl
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Mówiąc o Glorii victis jako o cyklu mamy na myśli oczywiście nie pojedyncze, omawiane do tej pory, opowiadanie, ale zbiór opowiadań o takim właśnie tytule. W skład tego zbioru wchodzą kolejno utwory: Oni, Oficer, Hekuba, Bóg wie kto i wreszcie Gloria victis. Układ całości jest autorskim dziełem Orzeszkowej, dlatego też można wskazać wiele wyznaczników cykliczności owego zbioru.

Ja wskazuje S. Skwarczyńska, jest to doskonały przykład cyklu zwartego, odznaczającego się wspólną linią tematyczną, gatunkiem literackim, porównywalną wielkością poszczególnych utworów, a także, czy może raczej przede wszystkim, wspólną ideą, przebijającą z kart kolejnych historii, a najpełniej spointowana i wyrażoną w opowiadaniu ostatnim. Ideę tę sformułował J. Dedko następująco: jest to
filozofia śmierci w imię życia.
Chodzi oczywiście o przebijającą z noweli myśl mówiącą, że wojna jest gwałtem na naturze ludzkiej, ale że w okolicznościach ponad półwiekowej niewoli jest ona koniecznością.

Jak widać najłatwiejszym do dostrzeżenia elementem spajającym jest podejmowana tematyka. Kolejne nowele opowiadają o wydarzeniach z lat powstańczych. W konstruowaniu tych relacji zwraca się uwagę na jeszcze jedną wspólną cechę – zasadę mówienia tylko o tym, co się widziało, czego się doświadczyło. W interesującym nas utworze będzie to motywacja dla uczynienia narratorem świata przyrody, będącego najbliżej powstańców. Tak więc kolejnym „spoiwem” cyklu jest wiarygodność relacji.

Elementem łączącym jest również projektowany w utworze odbiorca idealny. W narracji często pojawiają się zwroty typu „posłuchaj”, „opowiadać ci będę”, itp. Równie częsta, zwłaszcza w Glorii victis, jest krytyka pewnych ludzkich zachowań, w tym przede wszystkim „amnestia” historyczna. Wszystkie utwory z cyklu zakładają tym samym odbiorcę, który zawierzy zawartym w zbiorze relacjom, wzruszy się i zmieni swoją bierną postawę. Orzeszkowa nie chce przekazać suchej wiedzy historycznej o powstaniu – ona chce odbiorcę zachwycić heroizmem powstańczym.

Istotna jest również zwarta kompozycja całości. Opowiadanie pierwsze stanowi swoistą panoramę, scenę przedstawiającą postaci, mające pojawiać się w dalszych utworach. Tutaj widzimy ich zebranych na „zgrupowaniu” przed wyruszeniem w lasy horeckie. Wśród zebranych widzimy Traugutta (podejmuje on decyzję o przewodniczeniu powstaniu), Jagmina i Tarłowskiego, którzy powrócą w omawianym opowiadaniu. Widać więc wyraźnie, że nie tylko tematyka i kompozycja, ale również postaci są wyznacznikiem spójności i cykliczności zbioru. Kompozycyjne domknięcie cyklu stanowi Gloria victis – opowiadanie scalające i poszczególne wątki i dokonujące ich swoistej uniwersalizacji. Od mówienia o sensie powstania styczniowego przechodzi Orzeszkowa do ogólnej refleksji traktującej o wojnie w ogóle.

strona:   - 1 -  - 2 - 


  Dowiedz się więcej
1  Gloria victis - plan wydarzeń
2  Eliza Orzeszkowa - życiorys
3  Gloria victis – streszczenie



Komentarze
artykuł / utwór: Gloria victis jako cykl






    Tagi: